STM – Múzeum dopravy v Bratislave prezentuje wyjątkową wystawę ENIGMA. Tajemny świat kodów, oferując zwiedzającym fascynującą podróż do świata kryptologii, szyfrowania i tajnych systemów komunikacji, które wywarły ogromny wpływ na współczesną historię.
Sercem wystawy jest legendarna niemiecka maszyna szyfrująca ENIGMA M3 z 1942 roku – jedyny znany zachowany egzemplarz tego typu na Słowacji. Ten niezwykle cenny pod względem technicznym i historycznym zabytek był kluczowym narzędziem niemieckiego wojska podczas II wojny światowej i do dziś pozostaje jednym z najbardziej ikonicznych symboli w historii kryptografii.
Wystawa przybliża nie tylko samo urządzenie, lecz także szerszy rozwój kryptografii, kryptoanalizy i steganografii. Zwiedzający dowiedzą się, jak rozwijała się tajna komunikacja w XX wieku oraz jak złamanie kodów Enigmy stało się jednym z decydujących punktów zwrotnych II wojny światowej.
Wciągającym wątkiem narracyjnym jest niezwykła droga prezentowanej maszyny – jej przypadkowe ocalenie, powojenne ukrycie i ponowne odkrycie w prywatnej kolekcji, z której została pozyskana przez Słowackie Muzeum Techniczne (STM) w 2020 roku.
Łącząc kontekst historyczny, wiedzę naukową oraz elementy interaktywne, wystawa przybliża skomplikowany świat kodów i szyfrów w przystępny i angażujący sposób dla szerokiego grona odbiorców.
Ta późna sztuka nowoczesna, której przedstawiciele świadomie kontynuowali tradycję międzywojennej sztuki modernistycznej, zachowała wszystkie swoje charakterystyczne cechy – z jednej strony zorganizowaną formę działania z artystycznym manifestem, a z drugiej indywidualne programy twórcze.
Najważniejszą cechą charakterystyczną ich działalności jako grupy była wspólna koncepcja procesu, przedmiotu, tematu i treści swoich dzieł, a także wspólna postawa wobec sztuki i wydarzeń politycznych.
Charakter twórczości poszczególnych artystów kształtowały jednak ich indywidualne doświadczenia życiowe, mentalność, umiejętności i osobiste predyspozycje, co gwarantowało także wyjątkowość ich dzieł i artystycznego credo. W 1972 roku członkowie Grupy Mikuláša Galandy spotkali się z ostrą krytyką w publikacji Za sztuką socjalistyczną oraz zostali wykluczeni ze Związku Artystów Plastyków, co w owym czasie oznaczało zakaz wystawiania.
Na scenę artystyczną powrócili osobno, każdy swoją drogą. Dopiero w 1989 roku artyści doczekali się pełnego uznania ze strony społeczeństwa i środowiska naukowego.
Design, sztuka użytkowa i rzemiosło w przestrzeniach galeryjnych wciąż bywają zaskoczeniem, a nie codziennością. W Słowackiej Galerii Narodowej mają jednak swoje miejsce od ponad 60 lat. Przez długi czas stanowiły one element idei stworzenia słowackiego muzeum sztuki i przemysłu, a dziś są przede wszystkim subtelnym, lecz wymownym świadectwem żywych relacji między wzornictwem, sztuką a rzemiosłem.
Kuratorzy wybrali zarówno arcydzieła, jak i obiekty z najgłębszych półek magazynów, sięgnęli po prace nowatorskie, a także oddali głos artefaktom niewygodnym i kontrowersyjnym, aby wydobyć z ich zestawienia wizualną i merytoryczną iskrę. Zaprezentowane dzieła pozwolą Państwu odkryć nośniki informacji o wydarzeniach i twórcach reprezentowanych w kolekcji, o kunszcie projektowym i artystycznym, symbolice oraz miejscu pochodzenia w najróżniejszych kontekstach – jako część kultury wizualnej, realiów gospodarczych, doniosłych momentów historycznych czy codziennych zjawisk społecznych i politycznych. Dzięki bogatym materiałom cyfrowym ekspozycję można zgłębić jeszcze wnikliwiej.
Jego synowie, którzy „zarazili się” od ojca pasją do kolekcjonowania, pomogli nadać jej ostateczny kształt i charakter. Dzięki temu kolekcja pod względem zakresu i jakości coraz bardziej wyróżniała się na tle dominujących motywacji, zasad i założeń prywatnych kolekcjonerów. Pod koniec lat 90. zbiory opuściły zacisze domowe właścicieli, stając się dostępne dla publiczności w Galéria Linea, a później w Galéria Horský park. Kolekcja zyskała znaczną rozpoznawalność i uznanie dzięki wypożyczaniu wybranych dzieł renomowanym instytucjom.
W 2018 roku około 150 obiektów z tej kolekcji przekazano SNG – rzeźby, obrazy, rysunki, grafiki, fotografie, obiekty oraz instalacje – reprezentatywny wybór z dorobku dwóch pokoleń kolekcjonerskich rodziny Zubaľ o wartości nabycia wynoszącej około 3,5 miliona euro. Wystawa prezentuje większą część tego hojnego daru – gestu bezprecedensowego w siedemdziesięcioletniej historii Galerii.
Wieża Koronna na Zamku Bratysławskim ma ogromne znaczenie historyczne. Zbudowana w XIII wieku, uznawana jest za najstarszą zachowaną konstrukcję w obrębie zamku. W XV wieku została włączona do pałacu zamkowego jako jego południowo-zachodni narożnik. Nazwano ją na cześć węgierskich klejnotów koronnych, które były w niej przechowywane (z przerwami) w latach 1552–1783. Obecnie Wieża Koronna pełni różnorodne funkcje. Mieści się w niej kameralna ekspozycja prezentująca korony królów węgierskich, medale koronacyjne oraz dzieła sztuki ukazujące koronacje odbywające się w Bratysławie.
Ponadto po rekonstrukcji najwyższe piętro wieży udostępniono zwiedzającym jako taras widokowy. Można stamtąd podziwiać panoramę Bratysławy, a przy dobrej widoczności dostrzec aż trzy kraje: Słowację, Austrię i Węgry.
Więcej informacji można znaleźć tutaj
Impulsem i inspiracją do jej powstania była chęć ocalenia bogatego księgozbioru słowackiego pisarza i jego żony. Nie chodziło jednak tylko o same książki i bibliotekę, lecz także o pasję zbieracką, a dokładniej – kolekcjonerską obsesję.
Biblioteka Kornela i Nadi Földvári to jeden z nietuzinkowych projektów Słowackiej Galerii Narodowej, poprzez który instytucja ta przekracza, a raczej poszerza tradycyjne granice świata sztuki. Być może dlatego, że jej inicjatorem był pisarz i reżyser Peter Krištúfek, z którym galeria rozpoczęła przygotowania.
Lokalizacja: SNG, Pałac Esterházych. Więcej informacji TUTAJ.